و لزوم ذهنى و خارجى مثل لزوم زوجيّت براى عدد چهار و از آن به لازمه ماهيّت تعبير مىكنند . از نظر منطقيين و علماء علم بيان در دلالت التزام صرفا لزوم ذهنى كفايت مىكند اعم از آنكه بين امر لازم و ملزوم در خارج نيز وابستگى و علاقه بوده يا نباشد پس آنچه وجودش در اين دلالت معتبر و شرط است لزوم ذهنى است امّا زائد بر آن كه بين لازم و ملزوم در خارج نيز علاقه و لزوم باشد شرط نيست . و مقصود از لزوم ذهنى از نظر علماء بيان معنائى استكه شامل لزوم غير بيّن و بيّن هردو مىباشد يعنى قدر مشترك بين ايندو را لزوم ذهنى گويند . لزوم غير بيّن : آنست كه در جزم و تصديق عقل به آن تصور لازم و و ملزوم كافى نبوده بلكه به وسائطى نيازمند باشد همچون لزوم كثرت رماد نسبت به جود و كرم چه آنكه از تصور كثرت رماد وجود عقل جزم به لزوم پيدا نمىكند مگر وسائط بين آن دو از قبيل كثرت اياب و ذهاب و كثرت طبخ را در نظر بگيرد . لزوم بيّن : بر دو قسم است : الف : لزوم بيّن به معناى اعم . ب : لزوم بيّن به معناى اخصّ . لزوم بيّن به معناى اخصّ عبارتست از اينكه عقل از تصوّر لازم و ملزوم جزم بلزوم پيدا نمايد اعم از آنكه اين جزم موقوف باشد بر تصور هردو ( لازم و ملزوم ) همچون زوجيّت براى عدد چهار يا تصور ملزوم كافى باشد . لزوم بيّن به معناى اخص عبارتست از اينكه در جزم عقل به لزوم تصور